Նիկոտինամիդ ռիբոզիդ (NR) vs. Նիկոտինամիդային մոնոնուկլեոտիդ (NMN). Ո՞րն է տարբերությունը:

Ի՞նչ են NAD+ նախորդները։

Նիկոտինամիդ ռիբոզիդը (NR) և նիկոտինամիդ մոնոնուկլեոտիդը (NMN) NAD+ նախորդներ են, ինչը նշանակում է, որ դրանք բարձրացնում են NAD+ մակարդակը օրգանիզմում։ Բերանային NAD+ նախորդների, մասնավորապես նիկոտինամիդ ռիբոզիդի (NR) և նիկոտինամիդ մոնոնուկլեոտիդների (NMN), օգտագործումը զգալի ուշադրության է արժանացել՝ ենթաօպտիմալ NAD+-ի վերականգնմանը նպաստելու իրենց ներուժի պատճառով։ 

NAD+-ի առավելությունները առողջ ծերացման համար

Նիկոտինամիդ ադենին դինուկլեոտիդը (NAD+) բջջային նյութափոխանակության, միտոքոնդրիալ ֆունկցիայի և գենոմային կայունության համար կարևորագույն կոենզիմ է։ 

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ NAD+ մակարդակը նվազում է տարիքի, առօրյա նյութափոխանակության սթրեսի և ոչ օպտիմալ կենսակերպի գործոնների հետ։ NAD+-ը աջակցում է կարևոր բջջային գործընթացներին, այդ թվում՝

• Էներգիայի նյութափոխանակություն
• Միտոքոնդրիալ օքսիդատիվ ֆոսֆորիլացում
• ԴՆԹ-ի վերականգնում
• Ռեդոքսի հավասարակշռություն
• Ստերոիդային հորմոնների սինթեզ

Տարիքային NAD+-ի նվազումը կապված է միտոքոնդրիալ դիսֆունկցիայի, օքսիդատիվ սթրեսի աճի և բջջային վերականգնման կարողության նվազման հետ, ինչը կարող է ազդել ընդհանուր ճանաչողական առողջության և նյութափոխանակության հավասարակշռության վրա։ Հետևաբար, NAD+-ը խթանելու ռազմավարությունները աճող կլինիկական հետաքրքրություն են առաջացնում։

NR-ի և NMN-ի միջև տարբերությունը

Նիկոտինամիդ ռիբոզիդ (NR)

Չնայած NR-ը և NMN-ը կառուցվածքային առումով նման են, միայն NR-ն է կարող հատել բջջային թաղանթները հավասարակշռող նուկլեոզիդային փոխադրիչների (ENT) միջոցով և համարվում է վիտամին B3-ի կենսամատչելի ձև։ 

Նիկոտինամիդային մոնոնուկլեոտիդ (NMN)

NMN-ը, իր ֆոսֆատային խմբի պատճառով, չի կարող անմիջապես մտնել բջիջներ և պետք է արտաբջջային ճանապարհով փոխակերպվի NR-ի, նախքան NAD+ սինթեզը տեղի ունենա։ Բազմակի իզոտոպային պիտակավորման և ֆերմենտատիվ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ CD73-ը դեֆոսֆորիլացնում է սննդային NMN-ը NR-ի, և որ NR-ի առաջացումից հետո այն տեղափոխվում է բջիջներ և փոխակերպվում NAD+-ի։

Կլանման տարբերությունները

Nature Metabolism-ում հրապարակված ուսումնասիրության մեջ հետազոտողները մկների բարակ աղիքում հայտնաբերել են տրանսպորտային սպիտակուց՝ NMN փոխադրիչ (Slc12a8):  Այնուամենայնիվ, NMN փոխադրիչը՝ Slc12a8-ը, դեռևս չի հայտնաբերվել այլ բջիջներում և հյուսվածքներում կամ մարդկանց մոտ։ Slc12a8-ի ֆունկցիոնալ նշանակությունը կամ գոյությունը մարդկանց մոտ մնում է վիճահարույց և մեծ մասամբ չի հաստատվում անկախ վերլուծություններով։ FEBS Letters 2023-ում (FEBS Letters-ը ոչ առևտրային, գրախոսվող գիտական ամսագիր է, որը հրատարակվում է Եվրոպական կենսաքիմիական ընկերությունների ֆեդերացիայի (FEBS) անունից), հետազոտողները հետևել են իզոտոպներով նշագրված NMN-ի նյութափոխանակությանը մկների աղիքային հյուսվածքում՝ ինչպես միկրոբիոմի աբլյացիայի (աղիքային մանրէների հեռացում) միջոցով, այնպես էլ առանց դրա։ Նրանք հետազոտեցին, թե արդյոք աղիքային միկրոբիոմը դեր ունի NMN նյութափոխանակության մեջ։ 100% նշագրված NMN-ով բուժումը հանգեցրեց չնշագրված NAD+ մետաբոլիտների զգալի աճի։ Փաստորեն, թե՛ հակաբիոտիկներով բուժված, թե՛ չբուժված մկների աղիքներում էնդոգեն NR մակարդակի զգալի աճ է նկատվել։ Բացի այդ, նշագրված NMN-ը աղիքային հյուսվածքում մեծ մասամբ առկա է NR-ի տեսքով, ինչը ենթադրում է, որ NMN-ի կլանման հիմնական ուղին դեֆոսֆորիլացումն է։ 

 Արդյունքում, NMN-ի արտաբջջային փոխակերպումը NR-ի ճանաչվում է որպես NMN-ից NAD+ կենսասինթեզի գերիշխող ֆիզիոլոգիական ուղի։    

Ո՞րն է ավելի լավ NAD+ ուժեղացուցիչը։

Նախակլինիկական և կլինիկական հետազոտությունները մշտապես ցույց են տալիս, որ NR-ն ավելի արդյունավետ է բջջային և համակարգային NAD+-ի բարձրացման գործում, քան NMN-ը։ Մեկ in vivo ուսումնասիրության մեջ, բերանացի ընդունվող NR-ն լյարդի NAD+-ը բարձրացրել է 220%-ով, համեմատած NMN-ի ընդամենը 170%-ի հետ՝ հավասար դեղաչափերով, ինչը ցույց է տալիս մոտավորապես 23%-ով ավելի մեծ արդյունավետություն։⁷  

Սակայն, կլինիկական հետազոտությունները խառն են եղել։ Վերջերս կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ օրական 8 օրվա հավելումներ ընդունելուց հետո, բանավոր NR-ը արյան մեջ NAD+ մակարդակը մոտ 2.3 անգամ ավելի բարձր է, քան NMN-ը հավասար դեղաչափերով ընդունելը։ Ավելի երկար ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ 14 օրվա հավելում ընդունելուց հետո NR-ը և NMN-ը համեմատաբար բարձրացրել են արյան մեջ NAD+ մակարդակը։¹² Ի տարբերություն դրա, երկու առանձին մարդկային փորձարկումների, NR-ը 2 շաբաթվա հավելում ընդունելուց հետո ավելի մեծ աճ է արձանագրել արյան մեջ NAD+-ի մակարդակում՝ համեմատած NMN-ի հետ։^13,14

Ավելին, NR-ը կուլտուրաների բջիջներում ապահովում է ցիսպլատինի առաջացրած ԴՆԹ-ի վնասման դեմ ավելի մեծ պաշտպանություն, քան NMN-ը, ինչը ընդգծում է դրա առավելությունները գենոմային կայունության և բջջային դիմադրողականության համար։¹⁵

Երկակի գործողության ռեժիմ՝ սինթեզի խթանում և սպառման կանխարգելում

Բացի NAD+ արտադրությունը մեծացնելու իր ունակությունից, NR-ը նաև արգելակում է CD38-ը՝ NAD+ սպառող ֆերմենտ, որի ակտիվությունը մեծանում է ծերացման և բորբոքման հետ։  CD38-ը ճնշելով՝ NR-ը օգնում է պահպանել NAD+ պաշարները և հակազդել տարիքային անկմանը։ Այսպիսով, NR-ը նպաստում է արտադրության ավելացմանը և օգնում է պահպանել NAD+-ի առկա մակարդակները։ Ինչպես ես կիսվում եմ իմ հիվանդների հետ, դա օգնում է կանխել կորուստը, ինչպես ասացվածքը՝ «խնայված մեկ կոպեկը վաստակված է»։ Ի հակադրություն, վերջին ուսումնասիրությունների համաձայն՝ NMN-ը in vitro չի ցուցաբերում CD38-ի համեմատելի արգելակում։ NR-ի այս արգելակող ազդեցությունը և NMN-ի բացակայությունը հաստատվել են նաև մարդու ամբողջական արյան վերջին ex vivo վերլուծություններով։

Անմիջական համեմատություն

NMN մաքրության վերաբերյալ մտահոգությունները մնում են, քանի որ նմուշառված NMN հավելումների 64%-ը չի համապատասխանում շուկայական վերլուծություններում նշված պահանջներին։ Միայն 14%-ն էր համապատասխանում պիտակի պահանջին, իսկ 23%-ը՝ դրանից մի փոքր ցածր։¹⁸

• NR-ը բջիջներ է մտնում անմիջապես ԼՕՌ-ի միջոցով, մինչդեռ NMN-ը պետք է փոխակերպվի NR-ի։ 
• Որոշ ուսումնասիրություններում NR-ն ավելի մեծ NAD+ խթան է ցուցաբերում, սակայն կլինիկական արդյունքները խառը են։
• NR-ը աջակցում է CD38 արգելակմանը, որը կարող է օգնել պահպանել NAD+-ը, մինչդեռ NMN-ը, կարծես թե, դա չի անում։

Եզրակացություն

Որպես կլինիցիստներ, մեր հիվանդները ապավինում են մեզ՝ իրենց անհատական բարեկեցության հետապնդումներին աջակցելու համար ամենաարդյունավետ, ամենաապահով և ապացույցների վրա հիմնված կլինիկական միջամտությունների գիտական գնահատման համար։ NR-ի երկռեժիմային ունակությունը՝ խթանելու NAD+-ը, զսպելու տարիքային անկման մեխանիզմները և համապատասխանելու խիստ կարգավորող չափանիշներին, ընդգծում է դրա գերակայությունը հետազոտությունների վրա հիմնված հավելումների ոլորտում։ NMN-ի շուկայում որակի անհամապատասխան վերահսկողությունը մտահոգիչ է մեզ համար կլինիկական պրակտիկայում և մեր հիվանդների համար։

Հղումներ՝

1. Ֆլետչեր, Ռ.Ս., Ռատաջչակ, Ջ., Դոյգ, Ս.Լ., Օուքի, Լ.Ա., Քալինգհեմ, Ռ., Քսավիեր, Ջ.Դ.Ս. և այլք (2017) Նիկոտինամիդային ռիբոզիդ կինազները ցուցաբերում են ավելորդություն՝ միջնորդելով նիկոտինամիդային մոնոնուկլեոտիդների և նիկոտինամիդային ռիբոզիդների նյութափոխանակությունը կմախքային մկանային բջիջներում։ Մոլեկուլային նյութափոխանակություն, 6, 819–32։ https://doi.org/10.1016/j.molmet.2017.05.011
2. Գրոզիո, Ա., Սոցիալի, Գ., Ստուրլա, Լ., Կաֆֆա, Ի., Սոնչինի, Դ., Սալիս, Ա. և այլք (6AD) CD73 սպիտակուցը որպես արտաբջջային նախորդների աղբյուր՝ FK866-ով մշակված ուռուցքային բջիջներում NAD+-ի կայուն կենսասինթեզի համար*: Կենսաբանական քիմիայի հանդես, 288, 25938–49։ https://doi.org/10.1074/jbc.m113.470435
3. Կրոպոտով, Ա., Կուլիկովա, Վ., Ներինովսկի, Կ., Յակիմով, Ա., Սվետլովա, Մ., Սոլովևա, Լ. և այլք (2021) Հավասարակշռված նուկլեոզիդային փոխադրիչները միջնորդում են նիկոտինամիդ ռիբոզիդի և նիկոտինաթթվի ռիբոզիդի ներմուծումը մարդու բջիջներ։ Մոլեկուլային գիտությունների միջազգային հանդես, 22, 1391։
4. Grozio, A., Mills, KF, Yoshino, J., Bruzzone, S., Sociali, G., Tokizane, K. et al. (2019) Slc12a8-ը նիկոտինամիդ մոնոնուկլեոտիդ փոխադրող է: Բնության մետաբոլիմ, 1, 47–57։ https://doi.org/10.1038/s42255-018-0009-4
5. Կիմ, Լ., Չալմերս, Թ.Ջ., Մադավալա, Ռ., Սմիթ, Գ.Ս., Լի, Ս., Դաս, Ա. և այլք (2023) Նիկոտինամիդային մոնոնուկլեոտիդների (ՆՄՆ) դեամիդացման ժամանակ տիրոջ-միկրոբիոմի փոխազդեցությունները։ FEBS նամակներ, https://doi.org/10.1002/1873-3468.14698
6. Mateuszuk, Ł., Campagna, R., Kutryb-Zając, B., Kuś, K., Słominska, EM, Smolenski, RT et al. (8AD) Էնդոթելիային դիսֆունկցիայի վերականգնում նիկոտինամիդ մոնոնուկլեոտիդի կողմից արտաբջջային փոխակերպման միջոցով նիկոտինամիդ ռիբոզիդ: Կենսաքիմիական դեղաբանություն, 178, 114019։ https://doi.org/10.1016/j.bcp.2020.114019
7. Ռատաջչակ, Ջ., Ջոֆրո, Մ., Տրամել, ՍԱՋ, Ռաս, Ռ., Կանելա, Ն., Բուտան, Մ. և այլք (2016) NRK1-ը կարգավորում է նիկոտինամիդային մոնոնուկլեոտիդների և նիկոտինամիդային ռիբոզիդների նյութափոխանակությունը կաթնասունների բջիջներում։ Բնության հաղորդակցություններ, 7, 13103: https://doi.org/10.1038/ncomms13103
8. Նիկիֆորով, Ա., Դյոլե, Կ., Նիերե, Մ. և Զիգլեր, Մ. (2011) NAD կենսասինթեզի ուղիները և ենթաբջջային բաժանումը մարդու բջիջներում։ Կենսաբանական քիմիայի հանդես, 286, 21767–78։ https://doi.org/10.1074/jbc.m110.213298
9. Կուլիկովա, Վ., Շաբալին, Կ., Ներինովսկի, Կ., Յակիմով, Ա., Սվետլովա, Մ., Սոլովևա, Լ. և այլն: (2019) Արտաբջջային NAD+ միջանկյալ նյութերի քայքայումը մարդու HEK293 բջիջների մշակույթներում. Մետաբոլիտներ, 9, 293։ https://doi.org/10.3390/metabo9120293
10. Սաուվե, Ա.Ա., Վանգ, Ք., Չժան, Ն., Կանգ, Ս., Ռաթման, Ա. և Յանգ, Յ. (2023) Եռակի իզոտոպների հետևում NMN-ի կողմից առաջացած NAD+ կենսասինթեզի ուղիների տարբերակման համար ամբողջական մկների մոտ։ Մոլեկուլային գիտությունների միջազգային հանդես, 24, 11114։ https://doi.org/10.3390/ijms241311114
11. Berven, H., Svensen, M., Eikeland, H., Tvedten, N., Sheard, EV, Af Geijerstam, SA, Søgnen, M., McCann, A., Arnsten, L., Årseth, O., Skjeie, V., Hjellbrekke, A.Nijerstam, Ս. GS, Riemer, F., & AMP; Tzoulis, C. (2026). Արյան և ուղեղի մեջ NAD-ի ավելացման ֆարմակոկինետիկ ուսումնասիրություն՝ բանավոր նախորդող հավելումների միջոցով։ iScience, 114764. https://doi.org/10.1016/j.isci.2026.114764
12. Christen, S., Redeuil, K., Goulet, L., Giner, M.-P., Breton, I., Rota, R., Frézal, A., Nazari, A., Van den Abbeele, P., Godin, J.-P., Nutten, S., & Cuenoud, B. (2026). Երեք տարբեր NAD+ ուժեղացուցիչների դիֆերենցիալ ազդեցությունը մարդկանց արյան շրջանառության NAD-ի և մանրէային նյութափոխանակության վրա։ Բնության նյութափոխանակություն, 8, 62–73։ https://doi.org/10.1038/s42255-025-01421-8
13. Կոնզե, Դ., Բրեններ, Ս. և Կրյուգեր, Ս.Լ. (2019) NIAGEN-ի (նիկոտինամիդ ռիբոզիդ քլորիդ) երկարատև կիրառման անվտանգությունը և նյութափոխանակությունը առողջ ավելորդ քաշ ունեցող մեծահասակների պատահականացված, կրկնակի կույր, պլացեբո-վերահսկվող կլինիկական փորձարկման մեջ։ Գիտական զեկույցներ, 9, 9772։ https://doi.org/10.1038/s41598-019-46120-z
14. Պենչինա, Կ.Մ., Լավու, Ս., Սանտոս, Մ. դոս, Բելևա, Յ.Մ., Չենգ, Մ., Լիվինգսթոն, Դ. և այլք (2022) MIB-626՝ β-նիկոտինամիդ մոնոնուկլեոտիդի միկրոբյուրեղային եզակի պոլիմորֆի բանավոր ընդունման բանաձև, մեծացնում է շրջանառվող նիկոտինամիդ ադենին դինուկլեոտիդը և դրա մետաբոլոմը միջին և տարեց մեծահասակների մոտ։ Գերոնտոլոգիայի ամսագրեր. Սերիա A, 78, 90–6։ https://doi.org/10.1093/gerona/glac049
15. Ցյու, Ս., Չժան, Յ., Շաո, Ս., Չժան, Յ., Յին, Ջ., Շու, Շ. և այլք (2023) Նիկոտինամիդային մոնոնուկլեոտիդը ընդդեմ նիկոտինամիդային ռիբոզիդի՝ ցիսպլատինով առաջացած ԴՆԹ-ի վնասման պաշտպանիչ ազդեցություններում HeLa բջիջներում: https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-3177159/v1
16. Կովարուբիաս, Ա.Ջ., Պերոնե, Ռ., Գրոզիո, Ա. և Վերդին, Ե. (2021) NAD+ նյութափոխանակությունը և դրա դերը բջջային գործընթացներում ծերացման ընթացքում։ Nature Reviews Molecular Cell Biology, 22, 119–41։ https://doi.org/10.1038/s41580-020-00313-x
17. Ռոբուն, Ջ., Հաթորի, Տ., Իշիի, Հ., Տակարադա-Իեմատա, Մ., Նգուեն, Դ.Տ., Հիր, Ս.Դ. և այլք: (2021) CD38-ի արգելակումը և նիկոտինամիդ ռիբոզիդի հավելումը մեղմացնում են լիպոպոլիսախարիդով առաջացած միկրոգլիալ և աստրոցիտային նեյրոբորբոքումը՝ NAD+-ը մեծացնելով: Նեյրոքիմիայի հանդես, 158, 311–27։ https://doi.org/10.1111/jnc.15367
18. Կաո, Գ., Չժան, Շ.-Ն., Նասերտորաբի, Ֆ., Կաց, ԲԲ, Լի, Զ., Դաի, Զ. և այլք (2024) Նիկոտինամիդ ռիբոզիդ և CD38. Կովալենտային արգելակում և կենդանի բջիջների պիտակավորում։ JACS Au, 4, 4345–60։ https://doi.org/10.1021/jacsau.4c00695
19. Tinnevelt, GH, Engelke, UFH, Wevers, RA, Veenhuis, S., Willemsen, MA, Coene, KLM et al. (2020) Փոփոխական ընտրությունը ոչ նպատակային նյութափոխանակության մեջ և սակավության վտանգը. Մետաբոլիտներ, 10, 470: https://doi.org/10.3390/metabo10110470
20. Կուպերման Թ., բժշկական գիտությունների դոկտոր NAD խթանիչ հավելումների ակնարկ (NAD+/NADH, նիկոտինամիդ ռիբոզիդ, NMN) և լավագույն ընտրություններ։ ConsumerLab.com։ https://www.consumerlab.com/reviews/nmn-nadh-nicotinamide-riboside/nmn-nadh-nicotinamide-riboside/